Wat het gedrag van een kind ons kan vertellen
“Waarom wordt mijn kind hier zó boos om?”
Het is een vraag die veel ouders zichzelf weleens stellen. Je vraagt of de schoenen aangaan en ineens is er een enorme woede-uitbarsting. Je kind barst in tranen uit omdat iets anders loopt dan verwacht. Of komt uit school, gooit de tas in de hoek en ontploft bij de eerste vraag die je stelt.
Van buitenaf lijkt de aanleiding soms klein. De reactie voelt buitenproportioneel.
Maar wat als die vergeten gymtas, die verkeerde beker of jouw simpele vraag helemaal niet het echte probleem is?
Gedrag is vaak alleen het topje van de ijsberg.
Wat zien we boven de waterlijn?
Boven de waterlijn zien we het gedrag. Een kind wordt boos, schreeuwt, trekt zich terug, luistert niet meer, gaat in discussie, huilt of lijkt ineens om alles te ontploffen.
Dat is het gedeelte dat direct onze aandacht trekt. En heel begrijpelijk reageren we daar als volwassenen ook op.
Stop met schreeuwen.
Doe eens rustig.
Er is toch helemaal niets aan de hand?
Waarom maak je hier zo’n probleem van?
We proberen het gedrag te stoppen of op te lossen.
Maar juist op zo’n moment kan het helpen om in gedachten onder de waterlijn te kijken.
Wat zit er onder het gedrag?
Onder de oppervlakte kan veel meer spelen dan we op het eerste gezicht zien.
Misschien heeft een kind de hele dag geprobeerd zich staande te houden en zit het hoofd inmiddels vol. Misschien was er spanning op school. Een ruzie met een vriendje. Onzekerheid. Vermoeidheid. Angst. Verdriet. Overprikkeling. Een verandering die meer impact heeft dan we beseffen.
Of misschien voelt een kind vooral heel veel, maar lukt het nog niet om te begrijpen wat er vanbinnen gebeurt en daar woorden aan te geven.
Een kind zegt dan niet:
“Mam, mijn systeem heeft vandaag ontzettend veel prikkels verwerkt, ik ben moe en ik merk dat mijn emotieregulatie daardoor minder goed lukt.”
Het gooit misschien de deur dicht omdat de pasta vanavond de verkeerde vorm heeft.
En precies daar wordt het interessant.
Niet omdat ieder moeilijk gedrag goedgekeurd moet worden. Grenzen blijven belangrijk. Maar omdat gedrag begrijpen iets anders is dan gedrag goedkeuren.
De vraag verandert van:
“Hoe zorg ik ervoor dat dit gedrag stopt?”
naar:
“Wat probeert mijn kind mij met dit gedrag te vertellen?”
Boosheid komt in een golf
Wat ik ouders ook graag uitleg, is dat een emotie meestal niet eindeloos op zijn hoogste punt blijft.
Boosheid bouwt op.
Er gebeurt iets. De spanning neemt toe. Het lichaam reageert. Een kind wordt onrustiger, praat harder, trekt zich terug of raakt steeds sneller geïrriteerd. Uiteindelijk kan de emotie een piek bereiken: de ontploffing. En daarna zakt die golf uiteindelijk ook weer.
Dat klinkt eenvoudig, maar het maakt nogal uit op welk moment van die golf je iets van een kind vraagt.
Op het hoogste punt van boosheid heeft een uitgebreid gesprek meestal weinig zin. Dit is vaak niet het moment voor een les over waarom het gedrag niet handig was, drie oplossingen voor de volgende keer of de vraag:
“Kun je me nu uitleggen waarom je dit deed?”
Een kind moet eerst weer zakken.
Eerst reguleren, daarna reflecteren.
Pas wanneer de spanning afneemt, ontstaat er weer ruimte om contact te maken, woorden te geven aan wat er gebeurde en samen te onderzoeken wat een volgende keer zou kunnen helpen.
Reguleren hoeft niet voor ieder kind hetzelfde te zijn
Wat helpt om weer tot rust te komen, verschilt per kind.
Het ene kind zoekt nabijheid en heeft behoefte aan een ouder die rustig in de buurt blijft. Een ander kind wil juist even alleen zijn. Sommige kinderen reguleren door te bewegen, buiten te zijn of iets met hun handen te doen. Voor andere kinderen kunnen materialen zoals zand, water, klei, verf of ander sensorisch materiaal helpen.
En soms is het belangrijkste wat een volwassene kan doen verrassend klein:
“Ik zie dat je heel boos bent.”
“Dit is nu echt even te veel.”
“We hoeven het niet meteen op te lossen. Ik ben bij je.”
Je neemt de emotie daarmee niet weg. Dat hoeft ook niet.
Je helpt een kind ervaren dat een groot gevoel er mag zijn én dat het uiteindelijk weer voorbijgaat.
Onder de ijsberg kijken betekent nieuwsgierig blijven
De ijsberg is geen manier om voor ieder gedrag onmiddellijk een psychologische verklaring te zoeken.
Soms is een kind gewoon moe. Soms is iets niet leuk. En soms moet een grens simpelweg een grens blijven.
Maar wanneer bepaald gedrag vaak terugkomt, heel heftig is of een kind er zelf last van heeft, kan het waardevol zijn om verder te kijken.
- Wanneer gebeurt het vooral?
- Wat ging eraan vooraf?
- Hoe vol zat de dag al?
- Wat gebeurt er in het lichaam?
- Wat helpt om weer tot rust te komen?
- En wat zou het kind op dat moment nodig kunnen hebben?
Daar begint vaak een ander gesprek.
Niet alleen over het gedrag dat we willen veranderen, maar over het kind dat we beter willen begrijpen.
Van gedrag naar begrijpen
Binnen Bluebelle kijk ik daarom niet alleen naar wat een kind doet, maar juist ook naar wat er mogelijk onder dat gedrag ligt.
Door middel van gesprekken, observatie, spel en waar passend diagnostiek onderzoeken we samen wat een kind nodig heeft. Daarbij kijk ik niet alleen naar het kind, maar ook naar de omgeving waarin het opgroeit. Ouders en school kunnen belangrijke puzzelstukjes geven.
Want achter boosheid kan spanning zitten.
Achter terugtrekken onzekerheid.
Achter controle behoefte aan veiligheid.
En achter een enorme ontploffing soms gewoon een kind dat nog moet leren wat het kan doen wanneer een gevoel groter wordt dan het zelf aankan.
Gedrag vertelt een verhaal.
Soms moeten we alleen iets verder kijken dan het topje van de ijsberg om dat verhaal te kunnen horen.